Loading...
 

Boek Tobit


...page... Wiki page pagination has not been enabled.

Tobit

De tekst

Stilstaan bij een aantal woorden

Blindheid
Men neemt aan dat de blindheid van Tobit het gevolg was van een witte vlek, veroorzaakt door een verzwering van het hoornvlies.


Nu komt je ware aard aan het licht
Vroeger dacht men dat als een rechtvaardig mens door lijden werd getroffen, zijn deugd slechts schijn was


Visgal
In medische verhandelingen uit de Oudheid wordt vaak gewag gemaakt van de geneeskracht van visgal bij oogziektes.


Engel
Contactfiguur tussen God en mens.
- Hij brengt de gebeden van Tobit en Sara aan God over
- Hij is het beeld van een genezende God voor de mensen.
Alleen de blinde Tobit herkent in de reisgezel een engel.
De engel blijkt niet alleen de boodschapper van een nieuwe aarde, hij blijkt ook de gids, de reisgenoot daarheen te zijn.


Opper-Egypte
Egypte was voor de Israëlieten het land van alle kwaad.


Danklied van Tobit
Toont veel overeenkomst met Jesaja 60


Tigris
Deze rivier ontleent zijn naam aan de vlugge tijger vanwege zijn sterke stroming.



Namen en hun betekenis

De namen geven de boodschap van het boek weer.
Centraal staat de goedheid, het tof-zijn van God: op Hem kun je vertrouwen. Hij laat de mensen - en zeker zij die in nood zijn - niet in de steek. Hij helpt (zie: 'Azarias') en geneest (zie: 'Rafaël')

Anna = Barmhartigheid

Tobias = God is goed. ('Tof' in het Hebreeuws)

Ananias = JHWH is barmhartig

Azarias = JHWH helpt. Naam waarmee de engel Gabriël zich voorstelt.

Asmodeüs = verwoester

Sara = vorstin of prinses

Raguel = vriend van God

Rafaël = God geneest



Dichter bij de tijd

Tobit was een goed man. Hij gaf brood aan wie honger had en kleren aan wie er geen had. En als iemand gestorven was ging hij die begraven.
Tobit was getrouwd met Anna. Samen hadden ze een zoon: Tobias.
Tobit moest vaak voor zaken naar Medië. Op een van zijn reizen gaf hij eens aan een vriend veel geld in bewaring.

Op een dag was er een nieuwe koning in het land van Tobit. Hij doodde veel mensen. Maar toen hij naar de lijken liet zoeken, vond men niets. Iemand uit de stad zei hem:’Het is Tobit die de overledenen begraaft.’ Dat was niet naar de zin van die koning. Hij wilde Tobit doden. Daarom vluchtte hij. Al wat hij had werd in beslag genomen. Alleen zijn vrouw Anna en zijn zoon Tobias bleven bij hem.

Wat later werd die koning vermoord, zodat Tobit kon terugkeren naar zijn stad. Daar hielden zijn vrienden een groot feest voor hem. Hij ging aan tafel en zag de vele gerechten. Toen zei hij tegen zijn zoon: ‘Kijk eens of je nergens een arme ziet, en breng hem dan mee naar hier.’ Tobias kwam terug en zei: ‘Vader, er ligt een dode op de markt.’ Tobit liet zijn eten staan, liep naar de markt, nam het lijk op en droeg het naar een schuurtje. Toen het donker was dolf hij een graf en begroef het lijk. Daarna ging hij naar huis en ging rusten langs de muur van de binnenplaats, zonder mijn gezicht te bedekken. Ineens viel er mussendrek in zijn ogen. Hij kreeg witte vlekken in zijn ogen en kon niet meer zien. Geen enkele dokter kon hem helpen. Tobit weende en bad tot God:
‘Heer, laat me sterven,
want ik heb groot verdriet.’

Diezelfde dag werd Sara beledigd door de dienstmeisjes. Zij was al zeven keer getrouwd, maar een boze geest had al die mannen gedood op de dag van het huwelijk. En nu vroegen de dienstmeisjes aan Sara: ‘Ben jij soms gek?’
Sara was erg geschokt. Ze wilde niet meer leven. Ze bad bij het venster:
‘God, haal me weg van de aarde,
zodat ik geen beledigingen meer
hoef te horen.’

Het gebed van Tobit en Sara werd gehoord: God zond Rafaël om beide te genezen.

Op die dag herinnerde Tobit zich, dat hij aan zijn verre vriend geld in bewaring had gegeven. Hij dacht: ‘Ik moet dat aan mijn zoon zeggen nog voor ik sterf.’

Toen Tobias dat hoorde vroeg hij: ‘Vader, hoe kan ik dat geld krijgen, aangezien ik die persoon niet ken?’ Tobit gaf hem het ontvangstbewijs en zei: ‘Zoek een reisgezel. Ik zal hem wel betalen.’
Tobias vond Rafaël. Dit was een engel, maar Tobias wist dat niet. Hij vroeg: ‘Zou u met mij kunnen reizen? Kent u die streek?’ Rafaël antwoordde: ‘Ja, ik ken de weg.’ En ze gingen op weg samen met de hond van Tobias.

Tegen de avond kwamen ze bij een rivier. Toen Tobias zich er in wilde wassen, dook er een vis uit het water die hem dreigde te verslinden. Rafaël riep: ‘Vang hem!’ Tobias greep de vis en wierp hem op het droge. Rafaël zei: ‘Snijd hem open, haal het hart, de lever en de gal eruit en berg die goed op.’ Tobias deed dat. Daarna bakten ze de vis en aten hem op.

Ze gingen verder op reis. Onderweg vroeg Tobias: ‘Rafaël, waarvoor dienen de lever, het hart en de gal van de vis?’ Rafaël zei: ‘Als er iemand geplaagd wordt door een boze geest, dan moet je het hart en de lever verbranden om de macht van die kwade geest te breken. En de gal is een goede genezende zalf voor iemand met witte vlekken op zijn ogen.’
Rafaël zei ook nog: ‘Tobias, vandaag zullen we bij Raguël aankomen. Hij heeft maar één kind, een dochter. Ze heet Sara. Ik zal aan Raguël vragen of jij met haar mag trouwen. Ze is mooi en verstandig.’
Maar Tobias zei: ‘Rafaël, ik heb gehoord dat al de mannen waarmee ze trouwde gestorven zijn. Ik ben bang dat ik ook zal sterven als ik met haar zal trouwen.’
Rafaël zei: ‘Trouw maar met haar. En maak je over die boze geest geen zorgen. Als je de slaapkamer binnengaat, leg dan een stukje van het hart en de lever van de vis op de gloeiende as van de wierookschaal. Als de kwade geest de geur ruikt zal hij weg vluchten om nooit meer terug te komen. En bid dan samen met Sara tot God. Hij zal jullie beschermen en voor jullie zorgen.’

Ze kwamen bij het huis van Raguël. Sara kwam hun tegemoet en nodigde hen uit om binnen te komen. Ze werden met grote hartelijkheid ontvangen. Men slachtte een schaap en gaf hun lekker eten. Toen vroeg Rafaël aan Raguël of Tobias met Sara mocht trouwen. Raguël zei: ‘Tobias, eet en drink en laat het je smaken. Je mag met Sara, mijn dochter, trouwen. Maar ik moet je wel zeggen dat Sara al zeven maal getrouwd is en telkens zijn die mannen gestorven op de eerste dag van hun huwelijk.’

Na de maaltijd ging Tobias naar Sara. Hij dacht aan wat Rafaël gezegd had, pakte de wierookschaal en legde het hart van de vis en de lever op de gloeiende as. Toen de boze geest de rook bemerkte, liep hij weg.
Daarna zei Tobias: ‘Sara, laten we eerst samen bidden dat God voor ons zorgt.’ Daarna brachten zij samen de nacht door.

Maar midden in de nacht stond de vader van Sara op om een graf te delven. Hij dacht: ‘Misschien is Tobias al gestorven.’ Toen hij terug thuis kwam, vroeg hij: ‘Wil iemand eens kijken of Tobias nog leeft. Als hij dood is, kunnen we hem begraven zonder dat iemand het merkt.’
Een dienstmeisje opende de deur van de slaapkamer, ging naar binnen en zag dat Sara en Tobias nog sliepen. Zij ging weer naar buiten en zei: ‘Hij leeft nog!’. Toen bad Raguël om God te danken en het beste te vragen voor Sara en Tobias. Daarna organiseerde hij voor Tobias en Sara een bruiloft die wel veertien dagen lang zou duren.

Toen vroeg Tobias aan Rafaël: ‘Wil jij met een dienaar en twee kamelen naar de vriend van mijn vader gaan om het geld op te halen? En nodig hem ook uit op de bruiloft.’
Rafaël ging op weg en overnachtte bij de verre vriend van Tobit. Daar kreeg hij de verzegelde zakjes geld. De dag nadien stonden ze voor dag en dauw op om naar de bruiloft te gaan.

Intussen telde vader Tobit de dagen. Toen Tobias en Rafaël maar niet terugkwamen, dacht hij: ‘Misschien zijn er problemen. Wie weet is mijn vriend gestorven en is er niemand om het geld aan mijn zoon te geven.’ Hij maakte zich erg ongerust. Zijn vrouw zei: ‘Tobias is zeker verongelukt, dat hij zo lang wegblijft.’ Ze begon te treuren. Iedere dag liep ze naar de weg waarlangs Tobias vertrokken was. Overdag at ze niet en ’s nachts sliep ze niet omdat ze treurde over haar zoon.

Na het bruiloftsfeest vroeg Tobias aan zijn schoonvader: ‘Laat me vertrekken, want ik vrees dat mijn ouders zullen denken dat ik dood ben.’
Raguël liet hem samen met Sara naar zijn ouders terug gaan. Hij gaf ook de helft van zijn bezit mee: dienaren, vee en geld. Bij het afscheid zei hij: ‘Moge God voor jullie zorgen, zodat ik zonder zorg kan sterven.’ Tegen Sara zei hij: ‘Eer de ouders van Tobias. Voortaan zijn zij jouw ouders.’ En hij kuste haar.
Toen vertrok Tobias, terwijl hij God prees en de ouders van Sara alle goeds toewenste.

Onderweg zei Rafaël tegen Tobias: ‘Laten wij wat sneller reizen zodat we thuis alles in orde kunnen maken voordat je vrouw aankomt. Zorg dat je de gal van de vis bij jou hebt.’
Ze reisden verder, gevolgd door de hond.

Intussen zag Anna Tobias en Rafaël aankomen. Ze liep naar hen toe en omhelsde hen.
Toen Tobit hen hoorde, ging naar de deur, maar hij viel. Zijn zoon liep naar hem toe, ving hem op, streek de gal op zijn ogen en zei: ‘Moed houden, vader.’ Zodra zijn ogen begonnen te steken wreef Tobit ze uit en de witte vlekken vielen als vliesjes uit de ooghoeken. En Tobit kon terug zien. Toen hij zijn zoon zag, omhelsde hij hem en zei wenend: ‘U bent gezegend, God.’
Blij ging zijn zoon naar binnen en vertelde hem ook over Sara. Daarop ging Tobit jubelend en God prijzend naar buiten, om de vrouw van zijn zoon te begroeten. Iedereen die hem zag was verbaasd dat hij kon zien. Tobit zei dat hij dat dankte aan God.
Toen Tobit zijn schoondochter Sara zag, zei hij: ‘Welkom, dochter. Gezegend is God, die jou naar ons heeft gebracht.’
Al de vrienden van Tobit deelden in zijn vreugde. Zeven dagen lang vierden ze het huwelijk van Tobias.



Bij de tekst

Ontstaan

Dit boek werd geschreven rond 200 voor Christus in de diaspora, vermoedelijk ergens in Egypte.
Het verhaal is verzonnen, nogal sprookjesachtig, toch steekt er een rijke boodschap in: een verhaal hoeft niet echt gebeurd te zijn om waar te zijn.



Structuur

Concentrische opbouw
A Opschrift en inleidend verhaal
B Afscheidsrede van Tobit
C Ontmoeting met Rafaël
D Heenreis
E bruiloft
D' Terugreis
C' Afscheid van Rafaël
B' Danklied van Tobit
A' Naschrift: laatste woorden van Tobit



Betekenis

Dit boek gaf de joden de steun die ze nodig hadden om in een vreemde omgeving weerbaar te blijven en hun identiteit te bewaren. Dit door:
- de wet te onderhouden
- de nood van uw volksgenoten te verlichten
- en te trouwen met iemand van het eigen volk.

En God?
Zijn naam wordt nauwelijks vermeld in dit boekje. Hij zit verscholen in het doen van mensen - zeker in de 'engelen' onder hen.



Thema's

. Oud worden, verlies, loslaten, afscheid nemen (Tobit en Anna)
. Vroomheid gaat gepaard met menselijkheid.
. Lijden, angst, problemen... hebben niet het laatste woord.
. Volwassen worden (Tobias en Sara).
. Zorgen, beschermen, begeleiden (Rafaël)
. God beschermt mensen en leidt hen op al hun wegen.
. De 'weg' naar het geluk is een weg van waarheid en gerechtigheid.



Als je dit verhaal aan kinderen vertelt...

... doe je er goed aan te herinneren dat het hier om een niet echt gebeurd verhaal gaat. Het is een verhaal dat verteld wordt omdat het doet nadenken.
Waarom we dat kunnen zeggen? Het boek Tobit zit vol onjuistheden over geschiedenis en aardrijkskunde. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de namen van de koningen van Assyrië die Tobias gekend heeft, dan zou hij wel 257 jaar geleefd hebben!
Met denkt dat dit boek geschreven werd door joden die naar Egypte verbannen werden in de 4e of de 3e eeuw voor Jezus Christus. De oorspronkelijke tekst die wellicht in het Hebreeuws of het Aramees (taal die Jezus sprak) geschreven werd, bestaat niet meer. We kennen het boek alleen nog maar in een korte en een lange Griekse vertaling.





Bijbel en kunst

REMBRANDT VAN RIJN

Rembrandt (Leiden 15 juli 1906 of 1907 - Amsterdam 4 oktober 1669) was een bekend Nederlands kunstschilder. Hij ondertekende heel wat van zijn werken met zijn voornaam, iets wat Italiaanse kunstenaars zoals Michelangelo, Rafaël en Titiaan in die tijd ook deden.
'Tobit' was een boek uit de Bijbel dat hem sterk inspireerde. Verschillende werken van Rembrandt stellen taferelen voor uit dit boek.



Tobit en Anna

1626. Olie op hout, 40 x 30 cm (Rijksmuseum, Amsterdam)
Tobit En Anna
Rembrandt maakte dit schilderijtje toen hij twintig was.
Men kan reeds zijn aandacht zien voor het contrast tussen licht en donker zien. Iets wat typisch is voor zijn latere werken.



Tobit genezen door zijn zoon

1636; olie op hout, 47 x 39 cm (Staatsgalerie, Stuttgart)
Tobit En Tobias
In dit werk heeft het licht een letterlijke én figuurlijke betekenis.
Het contrast tussen licht en donker verhoogt tegelijk de dramatiek van het gebeuren.





Suggesties

Kinderen met een mentale handicap

KENNISMAKEN MET DE TEKST UIT DE BIJBEL

Vertellen en tekenen

Vertellen
Schrijf vooraf het verhaal uit, aangepast aan het niveau van de kinderen: korte zinnen, een- of tweelettergrepige woorden, geen zij sprongen, gewoon een verhaal dat van het begin naar het einde loopt. Zo min mogelijk figuranten. In dit geval alleen: Tobit, Anna, Tobias, de engel Gabriel en Sara. De rest is familie of kennis.
Als je het verhaal vertelt, doe dan de bewegingen die in de vertelling zitten zo lijfelijk mogelijk voor: loop, stop, ga zitten en sta weer op.


Opsplitsen in fragmenten
Vertel het verhaal nog een keer. Controleer dan wat is blijven hangen. Splits tegelijk het verhaal op in fragmenten. Ieder krijgt een stukje en mag dat gaan tekenen.
'Straks leggen we alle stukjes bij elkaar en dan hebben we het hele verhaal in beeld.'


Boekje maken
Geef bij iedere tekening in één zin weer waar het over gaat, wat de kern is van bewust fragment.
Maak er een mooi boekje van (plastic kaftje, inbindringetje... Dat heeft te maken met eerbied voor het verhaal. Het boekje mogen de kinderen bewaren, ze mogen de tekeningen van de anderen inkleuren. Ze kunnen er later nog eens naar terug grijpen.


Vieren
Met het boekje in de hand wordt ook gevierd. Alle kinderen komen één voor één naar voren en zeggen bij hun eigen tekening waar het over gaat.





Grote kinderen

ONDERZOEKEN

Namen hebben een betekenis

(C. LETERME in Samuel plus, uitgeverij Averbode, 2008 nr 4)

De personen in de tekst hebben een naam met een betekenis.
De kinderen zoeken op welke betekenis elke naam heeft

Anna - genade
Tobias - Jahweh is goed
Rafaël - God geneest
Sara - Prinses
Tobit - God is goed

Ze zoeken ook op hoe de betekenis van die naam duidelijk wordt in het leven van de persoon die die naam draagt.
- Rafaël: God geneest
Rafaël geneest Sara en Tobit

- Tobit: God is goed
Tobit zorgt ervoor dat zijn overleden geloofsgenoten begraven worden

- Tobias: Jahweh is goed
Tobias heeft een goede relatie zijn vader en met Sara.

Daarna zoeken ze de vertaling of de betekenis van hun eigen voornaam.
(Indien je in hoeken werkt, zorg je ervoor dat in deze hoek een PC met internetverbinding is en/of een aantal boeken (bibliotheek / schoolbibliotheek) waarin men de betekenis van namen geeft.)

De kinderen schrijven op welke manier de betekenis van die naam in hun leven duidelijk wordt.

Een andere mogelijk is dat de kinderen de letters van hun naam onder elkaar zetten. Bij elke letter schrijven ze een kwaliteit die iemand heeft. De eigenschap(pen) van het kind die overeenkomen met de betekenis van de naam, worden in het rood geschreven. bv.:
T - tof
O - overbezorgd
B - blij
I - ijzersterk
A - aandachtig
S - solidair





VERDIEPEN

De vele gezichten van liefde

Als je het verhaal verteld hebt van Tobit, kunnen de kinderen er verschillende soorten van liefde in ontdekken: vriendschap, ouderliefde, liefde tussen man en vrouw, kinderliefde.

Welke zinnen tonen de liefde tonen van een kind voor zijn ouders, of van een ouder voor zijn kind?
Kleur die geel.
Welke zinnen tonen tonen de liefde van een man voor een vrouw, of een vrouw voor een man?
Kleur die rood.
Welke zinnen tonen vriendschap?
Kleur die groen.

Zoek iemand die je daarbij kan vergezellen.

Al die tijd keek Anna of haar zoon er nog niet was.

Tobias trouwt met Sara.

Tobias streek gal van de vis op de ogen van zijn vader.

Toen Tobias Sara zag, wilde hij met haar trouwen.

Intussen reisde Rafaël verder om het geld op te halen.



Schrijf daarna in het midden van het bord / een flap het woord ‘Liefde’. Er rond komen in hoofdletters vormen van liefde die de kinderen in het verhaal van Tobit gevonden hebben. Vul verder aan met nog andere vormen van liefdesrelaties tussen mensen. (broederliefde, zusterliefde, verliefdheid ...)



Echte liefde

Echte liefde zorgt ervoor dat mensen voluit kunnen leven. Hierna volgen allerlei vormen van liefde. Indien ze naar jouw aanvoelen de ander echt laten leven, teken er dan een hartje bij.

1. Mama is ongerust wanneer ik wegrijd met de fiets
2. De juf/meester vertrouwt me als ik het geld voor de melk mag ophalen.
3. Mijn vriend wil dat ik alleen met hem speel
4. Papa zorgt ervoor dat ik niet overal op het internet kan
5. God komt niet direct tussen in de wereld, omdat Hij mij niet wil verplichten in Hem te geloven;
6. Ik vind dat de strips van mijn vrienden ook een beetje die van mij zijn. Daarom mag ik ze net zolang houden als ik dat wil.
7. Mama vraagt nooit of ze mijn huiswerk mag zien.
8. Mijn zus wil niet dat haar vriend naar de film gaat zonder haar.
9. Ik leen mijn skates aan niemand, om discussies te vermijden als hij beschadigd is.
10. Als ik bid, probeer ik nooit te zeggen: ‘geef mij’ of ‘ik zou willen’

Wat is het mooiste teken van liefde dat je in je leven kreeg? Maak er een tekening van, of schrijf er over.



God in het verhaal van Tobit

- Wie speelt nog een rol in dit boek, maar kwam nog niet aan bod?
(Iemand die luistert naar het ongeluk dat beide families kennen en die iemand stuurt om hen te helpen.)
De kinderen verwoorden hoe zij over God denken.

Zoek in het verhaal drie momenten waarbij God vermeld wordt.
- Doet God in het verhaal van Tobit wat jij van God verwacht?
- Wat wel?
- Wat niet?





Overweging

Paul Kevers: het Bijbelboek Tobit

(P. KEVERS in Samuel plus, uitgeverij Averbode, 2008 nr 4)

Het verhaal van Tobit is meer dan tweeduizend jaar oud, maar blijft zeer herkenbaar. Het gaat over ziekte en genezing, over faalangst en vertrouwen, over loslaten, afscheid nemen en volwassen worden, over op weg gaan en thuiskomen. Het vertolkt de overtuiging dat ieder mens eens door God van alle angst bevrijd wordt. Er zijn verschillende invalshoeken om dit Bijbelverhaal te lezen en te herkennen.

1. Het verhaal van de oude Tobit en zijn vrouw Anna
Het kwaad treft goede mensen. Tobit wordt blind en er ontstaan spanningen in het gezin. Van ontreddering vraagt Tobit om te mogen sterven. Redding zal er pas komen wanneer Tobit en Anna hun enige zoon Tobias durven loslaten en op pad sturen. Dit verhaal gaat over verlies en afscheid nemen, over spanningen in huwelijk en gezin, over bezorgdheid om de toekomst. Maar het gaat ook over aanvaarding en genezing.

2. Het verhaal van de jonge Tobias en Sara
Dit verhaal gaat over de groei naar volwassenheid. Over de drang om thuis weg te gaan en zijn eigen weg te zoeken. Over faalangst ook: kan ik de verwachtingen die anderen in mij stellen, wel waarmaken? En over het aanlokkelijke én bedreigende van de seksualiteit.
Tobias en Sara komen erdoorheen, dankzij het nodige geduld en het vertrouwen in zichzelf en in de God van het leven.

3. Het verhaal van Rafaël, de reisgezel van Tobias
Rafaël ('God geneest') is de zichtbare gestalte van God als behoeder en genezer. Het proces van genezing en volwassenwording speelt zich af onder de leiding van de engel van God - die pas op het einde van het verhaal als zodanig herkend wordt. Alles wat teer en kwetsbaar is, behoeden: dat behoort tot de taak van de mens. God schenkt engelen van mensen aan elkaar. Maar mensen kunnen die taak pas volbrengen vanuit de grondervaring dat ze zelf behoed en geleid worden en geborgen zijn. Daarvoor staat Rafaël symbool in dit prachtige verhaal.